4 niedoceniane cechy butów z płytą węglową

Wszystkie buty z płytą węglową wyglądają na papierze podobnie. Lekka, sprężysta pianka, płyta z włókna węglowego, cienka cholewka. Czemu więc jedne działają genialnie, a w drugich nie przebiegniesz pięciu kilometrów bez bólu kolan? Odpowiadają za to detale, które łatwo pominąć przy zakupie.

Oto cztery cechy, które realnie decydują, czy dany but stanie się Twoim sprzymierzeńcem na mecie, czy skończy żywot w trzecim tygodniu przygotowań.

Geometria podeszwy: spad, pozycja płyty i szerokość

Spad pięta-palce, czyli różnica wysokości pianki między piętą a przodem stopy, brzmi jak drobiazg. Przy sztywnej płycie robi jednak ogromną różnicę. Liczy się przy tym nie kierunek zmiany, tylko sam fakt, że jest nagła.

Jeśli na co dzień biegasz w niskim spadzie i przesiadasz się w model ze spadem 10–12 mm, obciążenie łydek oraz ścięgna Achillesa przesuwa się z dnia na dzień. Odwrotna droga bywa jeszcze bardziej odczuwalna, ponieważ płaski spad mocniej rozciąga ten kompleks. Dlatego fizjoterapeuci radzą zmieniać spad stopniowo, o kilka milimetrów naraz.

Pozycja płyty to drugi element. Część modeli ma płytę zaczynającą się od śródstopia, w innych biegnie ona przez pełną długość podeszwy. Jeżeli lądujesz na śródstopiu, tylna część płyty niewiele Ci pomoże. Szukaj wtedy modelu, w którym płyta i mocniejszy rocker pracują bliżej przodu stopy. Klasycznemu piętowcowi z kolei dłuższa płyta ułatwia płynne przejście do fazy odbicia.

Szerokość platformy zwykle rośnie wraz z wysokością pianki. Wyższy stack oznacza często szerszą podstawę, co poprawia stabilność boczną, ale też zmienia wzorzec biegu. Odczujesz to zwłaszcza wtedy, gdy schodzisz z roweru po 90 km, a nogi są już zmęczone.

Dopasowanie cholewki: długość to za mało

Większość triathlonistów mierzy buty na rozmiar i na tym kończy weryfikację. To błąd, ponieważ cholewka w butach z płytą bywa bardziej opięta niż w modelach treningowych. Producenci projektują je pod szybki bieg, a nie pod komfort spacerowy.

Sprawdź zatem trzy rzeczy:

• Czy palce mają luz przy lekkim zginaniu? Przy wysokiej piance but potrafi pchać je w górę podczas odbicia.
• Czy pięta siedzi bez wysuwania się? Przy zmęczeniu ucieka łatwiej, a sztywna konstrukcja słabo wybacza boczne chybotanie.
• Czy szerokość pasuje w śródstopiu? Ciasne ściskanie w tym miejscu potrafi dać mrowienie po godzinie biegu.

Na zawodach zakładasz buty w T2 bez skarpet albo w bardzo cienkich. Dlatego sprawdzaj dopasowanie właśnie tak, a nie w grubych skarpetach treningowych.

Zwrot energii kontra masa

Producenci ścigają się na gramy, jednak masa buta nie jest jedyną zmienną.

Zwrot energii, czyli ile energii pianka magazynuje i oddaje przy każdym kroku, zależy od jej rodzaju i twardości oraz od geometrii płyty. Warto tu obalić uproszczenie, że miękka pianka znaczy wolne tempo. Nowoczesne pianki PEBA są miękkie i sprężyste zarazem. Superkrytyczne pianki z rodziny TPE bywają natomiast twardsze i bardziej reaktywne, przez co przy wolniejszym tempie potrafią wydawać się zbyt sztywne.

Nie ma więc jednej reguły. Liczy się to, czy dana pianka pracuje przy Twoim tempie i Twojej masie ciała.

Sama płyta węglowa też niczego nie gwarantuje. Przegląd literatury o sztywności zginania pokazuje zmiany ekonomii biegu w zakresie od około 3% pogorszenia do 3% poprawy, przy bardzo dużej zmienności między biegaczami. Istnieje przy tym indywidualne optimum: w badaniach płyta o sztywności 38 N/mm poprawiała ekonomię, natomiast sztywniejsza, 45 N/mm, nie dawała już przewagi nad butem kontrolnym. Optimum zależy też od prędkości biegu.

Praktyczny wniosek jest prosty. Dwadzieścia gramów różnicy znaczy mniej niż dobre dopasowanie i spad pasujący do Twojego stylu biegu. But lżejszy, ale w złym rozmiarze, spowolni Cię bardziej, niż te dwadzieścia gramów zyska.

Trwałość pianki: ile kilometrów wytrzyma

Lekkie pianki wyścigowe mają jedną słabość. Tracą właściwości szybciej niż tradycyjne mieszanki. Szacunki różnią się mocno zależnie od masy biegacza, techniki i nawierzchni. Jedne źródła mówią o 300–600 km efektywnego użytkowania, inne podają wyraźnie mniej. Po przekroczeniu tego zakresu pianka nie rozpada się z dnia na dzień, tylko po prostu traci sprężystość.

Problem w tym, że tego nie widać. But wygląda tak samo po 200 km jak po 600 km. Dlatego:

• Mierz kilometry. Garmin i Strava mają funkcję śledzenia przebiegu butów.
• Na najważniejszy start nie wybieraj butów z bardzo dużym przebiegiem, nawet jeśli wyglądają dobrze.
• Miej osobną, świeższą parę na zawody, ponieważ but treningowy i startowy to nie to samo.

Wiele z tych butów nie nadaje się też do biegania po żwirze, błocie i trasach leśnych. Używaj ich dokładnie tak, jak zostały zaprojektowane: na asfalt w warunkach wyścigowych oraz na najmocniejsze interwały. Na codzienne treningi zachowaj tańszy i bardziej wytrzymały model.